Ο George Condo και η πολλαπλότητα του Εγώ

Ο George Condo και η πολλαπλότητα του Εγώ. Ο Luigi Pirandello του χρώματος.
Με αφορμή την έκθεση George Condo at Cycladic, θα κάνουμε μια σύντομη περιήγηση στον κόσμο ενός ιδιαίτερου καλλιτέχνη, που διχάζει και ενίοτε προκαλεί, όμως δεν περνά ποτέ απαρατήρητος.


Ο George Condo γεννήθηκε στο Concord του New Hampshire των ΗΠΑ στις 10/12/ 1957 και σπούδασε Ιστορία της Τέχνης και Μουσική Θεωρία στο Πανεπιστήμιο του Michigan. Δύο χρόνια αργότερα μετακόμισε στη Βοστώνη και όταν το 1979 γνώρισε τον Jean-Michel Basquiat, αποφάσισε να εγκατασταθεί στη Νέα Υόρκη. Από το 1989 έως το 2015, υπήρξε παντρεμένος με την ηθοποιό Anna Condo. Έργα του εντάσσονται στις μόνιμες συλλογές των Metropolitan Museum of Art (Ν.Υ), Museum of Modern Art (Ν.Υ.), Solomon R Gugggenheim Museum(Ν.Υ), Albright- Knox Art Gallery(Μπάφαλο), National Gallery of Art(Ουάσιγκτον), Museum of Fine Arts(Χιούστον), Judith Rothchild Foundation(Φιλαδέλφεια), Tate Modern(Λονδίνο), Centre Georges Pompidou(Παρίσι), Staedel Museum (Φρανκφούρτη), Dakis Joannou Collection Foundation(Αθήνα) καθώς και σε πολλούς άλλους χώρους παγκοσμίως.
Βασικός άξονας του έργου του είναι η αντίθεση, που εκφράζεται με το συγκερασμό του κατακερματισμού(Fragmentation και της ανακατασκευής(Reconfiguration),τον ισορροπημένο συνδυασμό της αφαίρεσης(Abstraction) και της παραστατικότητας (Representational), και, η οποία ενισχύεται με τη γόνιμη οικειοποίηση χαρακτηριστικών από διάφορα ρεύματα της ιστορίας της Τέχνης, κυρίως τον Σουρρεαλισμό (Surrealism), Κυβισμό (Cubism), Αφηρημένο Εξπρεσσιονισμό (Abstract Expressionism), Φωβισμό(Fauvism) , Pop Art, κ.α,-καθώς και έργων μεμονωμένων καλλιτεχνών, Picasso, Goya, Rebrandt, αποσκοπώντας στην αποτύπωση του κατακερματισμού του Είναι και της πολλαπλότητας του Εγώ, ενώ συγχρόνως τον απαλλάσσει από την υποταγή σε περιοριστικούς κανόνες και νόρμες που επιβάλλει η υιοθέτηση ενός συγκεκριμένου ρεύματος. Όπως δηλώνει σε συνέντευξή του, τη δεκαετία του 1960 συνειδητοποίησε ότι τα καλλιτεχνικά δρώμενα στις ΗΠΑ κατακλύζονται από το μινιμαλισμό και την pop art, οι εκπρόσωποι των οποίων στερούνται ευρωπαϊκού τύπου εκπαίδευσης. Τότε αντιλήφθηκε ότι η Τέχνη ήταν κάτι πολύ περισσότερο από απλή αναπαράσταση. Για τον Condo σηματοδοτούσε ένα ταξίδι, μια νοητική περιπλάνηση στον εγκέφαλο και την προσπάθεια οπτικής αποτύπωσης του ανιχνεύσιμου υλικού. Η αναγκαιότητα της κατάδειξης της συνύπαρξης περισσότερων από μία προσωπικοτήτων στο ίδιο άτομο, η θραύση της ολότητας της συνείδησης, η υπαρξιακή σύγκρουση και η βίωση ακραίων αντιφατικών συναισθημάτων αποτελεί τον κεντρικό πυρήνα της σκέψης του και τον οδηγεί στην εισήγηση ενός νέου ρεύματος, του «Ψυχολογικού Κυβισμού». «Αυτό που μπορείς στη ζωγραφική, αλλά δε μπορείς στην πραγματική ζωή είναι να δεις δύο ή τρεις πλευρές μιας προσωπικότητας ταυτόχρονα, να συλλάβεις αυτό που αποκαλώ Ψυχολογικό Κυβισμό». Σε παλαιότερες συνεντεύξεις του είχε δηλώσει ότι ο Ψυχολογικός Κυβισμός «ακροβατεί μεταξύ μιας κραυγής και ενός χαμόγελου, και σηματοδοτεί την αντανάκλαση ταυτόχρονων συναισθημάτων ή εσωτερικών διαλόγων με τις φωνές που ακούγονται μέσα στο κεφάλι σου.»


Στη δεκαετία του 1990, ανέπτυξε ένα γκροτέσκ είδος απεικονιστικών μορφών, που τις ονόμασε “Antipodes”, Αντίποδα και που κυριαρχούν μέχρι και σήμερα στη δουλειά του. Φιγούρες με μικρό κεφάλι, γουρλωτά μάτια, αυτιά δανεισμένα από καρικατούρες, προτεταμένες γνάθους και στραβά δόντια. Κατά κανόνα αναιρείται η συμμετρία, αφού το ένα τμήμα του προσώπου διαφέρει ριζικά από το άλλο μισό. Τα Αντίποδα συμπυκνώνουν τις διαφορετικές, συχνά απεχθείς πτυχές και πνευματικές καταστάσεις του νοητικού και συνειδησιακού κόσμου του ατόμου. Εμφανίζονται λιγότερο ως ανθρώπινα όντα, περισσότερο σαν μια δήλωση περίπλοκων συναισθηματικών καταγραφών, κάποια με απώλεια συνείδησης, άλλα σε εκστατική μανία. Το στοιχείο που διαφοροποιεί ένα Antipode από μία αμιγή καρικατούρα είναι το πάθος και η ζωτικότητα που αυτό μεταφέρει σε συνδυασμό με τις εσωτερικές του φοβίες.


Ενδεικτικές αυτής της συναισθηματικής του κατάστασης είναι οι Αυτοπροσωπογραφίες που φιλοτέχνησε στο Παρίσι και το έργο Εγώ, ο εαυτός μου και Αυτός. «Οι Αυτοπροσωπογραφίες στο Παρίσι ήταν η απόλυτη υπαρξιακή εμπειρία, το να κοιτάζω μέσα στον καθρέφτη ενός θρυμματισμένου μυαλού και να ανασυνθέτω όλα τα κομμάτια, χιουμοριστικές σκέψεις για το ποιος είμαι και τι έχω απογίνει-ένας κωμικός στη σκηνή με μια ματωμένη μύτη και ένα σπασμένο πόδι, λίγα στραβά δόντια και ένα μεγάλο στομάχι. Αν ο Θεός μου είχε προσφέρει έναν άλλο καθρέφτη ίσως να είχα δει έναν ανόητο.» Ο ίδιος είχε επίσης αποκαλέσει την τεχνοτροπία του «Artificial Realism» , Τεχνητό Ρεαλισμό: Η απεικόνιση ενός αντικειμένου/προσώπου με ρεαλιστικά στοιχεία, που όμως μοιάζει απατηλό στον κόσμο μας. Ο Τεχνητός Ρεαλισμός, ξεκινά από ένα καλλιτεχνικό concept και καταλήγει στη real life όπου δεσπόζει η παραπληροφόρηση από τη διασπορά ψευδών ειδήσεων και ο εικονικός κόσμος που αναπαράγουν τα social media. Πώς ορίζεται η αλήθεια και πώς διαφοροποιείται από το ψέμα; Ο George Condo τα έχει ξεκαθαρίσει όλα στο μυαλό του. Η Τέχνη είναι η μοναδική αλήθεια και πηγή αξιοπιστίας και όλα τα άλλα συνιστούν πτυχές μιας ψευδεπίγραφης πραγματικότητας.

Ο George Condo στην προσπάθειά του να αναδείξει τις «τέσσερις πλευρές της ανθρώπινης φύσης», μετέρχεται τα μέσα της παρωδίας και της υπερβολής, του κωμικού στοιχείου που όμως επικαλύπτει ένα βαθύ πυρήνα θλίψης. Η αντίθεση και η σύγκρουση, που προέρχεται κατ’αρχάς από τους προσωπικούς του δαίμονες και τις αντινομίες που τεκταίνονται στον εσωτερικό του κόσμο και επεκτείνονται στην απόδοση των πλασματικών (με την έννοια ότι δεν ήταν μοντέλα) χαρακτήρων του, αλλά εμπνευσμένων από βιωματικές καταστάσεις ηρώων του. Έτσι οι μορφές του ζουν τους δικούς τους παραλογισμούς και γι’ αυτό συχνά παρουσιάζονται σε εκστατική μανία, εξαθλίωση ή γελοιοποίηση. Στις δημιουργίες του, συναντάμε μια πινακοθήκη χαρακτήρων, προερχομένων από όλα τα κοινωνικά στρώματα, φορέων ποικίλων συναισθηματικών καταστάσεων και εξάρσεων. Όπως τονίζει και ο ίδιος, οι χαρακτήρες του δεν είναι οι όμορφες και glamorous φιγούρες που θα συναντούσε κανείς στα εξώφυλλα της Vogue, αλλά διαθέτουν όλα εκείνα τα χαρακτηριστικά από τα οποία αποτελείται ο κόσμος. Μέσα από τα μάτια τους μπορούμε να εισχωρήσουμε στον εσωτερικό τους κόσμο και στη βιωμένη εμπειρία τους, μια διαφορετική διάσταση της πραγματικότητας, τη δική τους πραγματικότητα.

Αξίζει να σημειωθεί ότι ο Condo αποδίδει στο απλό σχέδιο, το σκίτσο, την ίδια σημασία με τη ζωγραφική, καθώς το σχέδιο αποτελεί μια αυτοδύναμη διαδικασία, που επιτρέπει μεγαλύτερο αυθορμητισμό και ελευθερία στον καλλιτέχνη και δε συνιστά ένα απλό προπαρασκευαστικό σχέδιο για την τελική δημιουργία, όπως συμβαίνει με την πλειοψηφία των δημιουργών. Σε μια σειρά έργων με τον τίτλο drawing paintings,(2008κ.ε) το απλό σχέδιο με τη ζωγραφική αλληλοδιαπλέκονται τόσο άρρηκτα και αρμονικά, που το ένα αποτελεί φυσική συνέχεια και συμπλήρωμα του άλλου. Εδώ πρέπει να προσθέσουμε ότι ο καλλιτέχνης έχει σε μεγάλη υπόληψη και την τέχνη των comics, καθώς θεωρεί ότι οι χαρακτήρες συγκροτούν μιμήσεις πραγματικών χαρακτήρων και αποδίδουν αληθινά συναισθήματα και διαθέσεις.

Σαν καλλιτέχνης θεωρείται provocative, καθώς έχει φιλοτεχνήσει έργα που παρωδούν εκπροσώπους της Εκκλησίας η της κοσμικής εξουσίας όπως τη Βασίλισσα Ελισάβετ, ενώ συνεργάστηκε με τον Kanye West, σύζυγο της Kim Kardashian για το εξώφυλλο του άλμπουμ «My Beautiful Dark Twisted Fantasy».

Οι Άστεγοι Αρλεκίνοι

Ένας πίνακας που αποτυπώνει το βαθμό απατηλότητας του κωμικού, καθώς πίσω από την επίφαση της χαράς κρύβονται δύο δυστυχισμένες υπάρξεις, οι οποίες ζουν σε συνθήκες απόλυτης φτωχοποίησης, κάτι στο οποίο συντείνει η γυμνότητα της γυναίκας που την καθιστά επιρρεπή σε κάθε ανήθικη πρόταση που θα της εξασφαλίσει την επιβίωσή της στο πλαίσιο του σημειολογικού συμβολισμού της αδυναμία προστασίας από τους εξωτερικούς κινδύνους του ανθρωποφαγικού κοινωνικού βίου.

Ο Χαμογελαστός Αρλεκίνος

Το μοτίβο της ψευδαίσθησης του κωμικού επανέρχεται σε μια μπρούτζινη γλυπτική δημιουργία του, τον Χαμογελαστό Αρλεκίνο, έργο στο οποίο αποτυπώνεται η σύγκρουση της χαράς και της λύπης, της κωμωδίας και της τραγωδίας, του Απολλώνιου και του Διονυσιακού, της τάξης και της αναρχίας, του ορθού λόγου και της εγκράτειας, σε αντίθεση με την επικράτηση των ζωωδών ενστίκτων του ανθρώπου, προβληματισμοί με τους οποίους ήρθε αντιμέτωπος μέσω της μελέτης της «Γέννησης της Τραγωδίας» του Νίτσε. Η αρχαία ελληνική τέχνη αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για τον Condo, οι αναλογίες των γλυπτικών δημιουργιών του οποίου βασίστηκαν στην παρατήρηση των ελληνικών καλλιτεχνημάτων. «Ήταν σαν να ανασκάπτω μια από τις ζωγραφικές μου μορφές μέσα από αυτό το υλικό. Και τότε αποφάσισα να τις φτιάξω σε χυτό μπρούτζο και να τις επιχρυσώσω. (…)Πίστευα ότι ο χρυσός είναι ένα είδος θεϊκού χρώματος, που θα τους έδινε μια ακτινοβόλο δύναμη και θα τα έκανε να μοιάζουν σαν να ήταν καμωμένα από τον ήλιο».

Αφήστε μια απάντηση