Ο Κανόνας που εισήγαγε ο Πολύκλειτος και η αποτύπωση του ηρωϊκού ιδεώδους στον Δορυφόρο και στον Διαδούμενο.

Ο Κανόνας που εισήγαγε ο Πολύκλειτος και η αποτύπωση του ηρωϊκού ιδεώδους στον Δορυφόρο και στον Διαδούμενο.

 

Το πιο γνωστό έργο του Πολυκλείτου είναι ο Δορυφόρος ή Κανών, που ίσως απεικονίζει τον Αχιλλέα, ενσάρκωση του ηρωϊκού ιδεώδους. Στο έργο, που χρονολογείται γύρω στο 440 π.Χ., αποτυπώνονται οι ιδανικές αναλογίες της ανδρικής μορφής, ο κανών. Η σύνθεση απεικονίζει ένα νέο άνδρα με το δόρυ στηριγμένο στον αριστερό ώμο, να σταματά ξαφνικά ενώ περπατά, με τέτοιο τρόπο που ο θεατής νομίζει ότι θα ξεκινήσει πάλι. Το κεφάλι της γυμνής μορφής στρέφεται προς τα δεξιά, ενώ το ρωμαλέο κορμί στηρίζεται στο δεξί πόδι, ενώ το άνετο αριστερό πατά στα ακροδάχτυλα. Παράλληλα, το μαζεμένο δεξί πόδι επιτρέπει την επίτευξη των ρυθμών αντιστάθμισης- πλάτη ανασηκωμένη από την πλευρά του άνετου σκέλους και χαμήλωμα από την πλευρά του σκέλους που φέρει το βάρος του σώματος.
Η συμμετρία, δηλαδή το σύστημα των αναλογιών, παραμένει στις αρχές των αναζητήσεων που είχαν ξεκινήσει ήδη από την αρχαϊκή εποχή. Έτσι βασίζεται στην αριθμητική σχέση σύμφωνα με την οποία το συνολικό ύψος της σύνθεσης είναι επτά φορές το ύψος του κεφαλιού καθώς και μη μετρήσιμες γεωμετρικές σχέσεις. Όμως η ρυθμική συμμετρία του Πολύκλειτου υποτάσσεται, όχι μόνο σε μια βαθιά γνώση του ανθρώπινου σώματος, οι αρθρώσεις του οποίου τονίζονται εμφατικά, αναδεικνύοντας τη δομική του σύνθεση, αλλά και στην ιερότητα του αριθμού. Μερικά από τα χαρακτηριστικά των έργων του Πολύκλειτου που εντοπίζονται και σε αυτή τη σύνθεση, είναι το χαμηλό ανάγλυφο των μαλλιών,, οι ευρείς και δυνατοί ώμοι και η τονισμένη μυολογία.
Η τεχνοτροπία του Πολυκλείτου, ο Κανών του, άσκησε μεγάλη επίδραση, η οποία είναι εμφανής στη μορφή ενός ιππέα της δυτικής ζωφόρου του Παρθενώνα, που αναπαράγει ακριβώς τη στάση και τη φόρμα του Δορυφόρου. Αυτή ακριβώς η πρώτη μαρτυρία του επιβίωσης της πολυκλείτιας τεχνοτροπίας μας βοηθά να προσδιορίσουμε τη χρονολογία της δημιουργίας του έργου στα 440π.Χ.
Στο Διαδούμενο (περί το 430 π.Χ.)οι αναλογίες είναι πιο συντετμημένες και το ζύγιασμα της μορφής εντονότερο, με αποτέλεσμα οι υπολογισμοί της εκτέλεσής του να υπακούν σε ένα είδος εξίσωσης. Στο έργο απεικονίζεται ένας νέος αθλητής που δένει στα μαλλιά του την ταινία της νίκης. Ο γλύπτης έχει ήδη τροποποιήσει τις διαστάσεις των αγαλμάτων του διατηρώντας τον ίδιο διασταυρούμενο ρυθμό. Η καινούργια αυτή εκδοχή του Κανόνα είναι πιο ελαστική και ανθρώπινη. Η χειρονομία προσδίδει σε ολόκληρο το άγαλμα μια ορμή που ελαφραίνει την ογκηρότητα, καθιστά πιο αυθόρμητη τη δομική ισορροπία και ευνοεί τις συντμήσεις. Τα μαλλιά του Διαδούμενου έχουν αποδοθεί με μεγαλύτερη πλαστικότητα σε σύγκριση με του Δορυφόρου.
Μια σειρά έργων του Πολυκλείτου, των γιων και των μαθητών του, -αποδίδονται σε αυτόν τον κύκλο βάσει των γνωρισμάτων της τεχνοτροπίας του- αντιπροσωπεύουν την τέχνη της Πελοποννήσου, που ήταν γνωστό κέντρο χαλκοπλαστικής. Τα πρωτότυπα έργα του Πολυκλείτου ήταν σχεδόν στο σύνολό τους όλα χάλκινα. Η δημιουργία του Πολυκλείτου δεσπόζει στις αρχές του 4 ου αι. π.Χ. ασκώντας επιρροή στις συνθέσεις του Λύσιππου από τη Σικυώνα, που ανθίζει στο β’ μισό του 4ου αι. π.Χ. Σύμφωνα με τον Πλούταρχο, ο οποίος αναφέρει την παρατήρηση του Πολύκλειτου ότι η «η εργασία είναι δυσκολότατη όταν ο πηλός είναι στο νύχι» φαίνεται ότι ο γλύπτης τόνιζε τη σημασία της φροντίδας για την παραμικρή λεπτομέρεια.

Χριστιάνα Οικονόμου, απόφοιτος του Τμήματος Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Ιστορίας της Τέχνης του ΕΚΠΑ, Mphil in Theatrical Studies.

 

Αφήστε μια απάντηση